Tips

Hieronder vind je een aantal nuttige tips en adviezen over de opzet van een zangsessie en de organisatie van een contactkoor. Veel van de tips vind je terug in de getuigenis van het Woon- en zorgcentrum Sint-Jozef uit Oostkamp. Je kan die hier even bekijken. In de inspiratiegids staan er uiteraard nog meer.

Wie zingt er mee?

Er zijn mensen die heel hun leven actief hebben gezongen in een amateurkoor. Zij zullen zich snel thuis voelen in een contactkoor en heel graag actief participeren. Er zijn ook mensen die tijdens hun actieve leven heel weinig met actieve of passieve muziekbeleving in contact gekomen zijn. Zij zullen hun stem minder laten horen en misschien enkel zachtjes meezoemen. In een contactkoor is uiteraard iedereen welkom. Elke fase van dementie brengt andere eigenschappen met zich mee en iedere persoon ondergaat dat proces verschillend. In het contactkoor mag iedereen op zijn manier genieten van de muziek en het contact. Als iemand dus niet alle woorden meezingt, is dat geen criterium om hem of haar niet meer te laten deelnemen. Observeer wel hoe iemand participeert en kijk of de groep enigszins in evenwicht is.

Wie organiseert?

Uit de diverse praktijkvoorbeelden in Vlaanderen blijkt dat het een goed idee is om in de beginfase van een contactkoor een projectleider aan te stellen. Hij of zij vormt de brug tussen de zangsessies en de verantwoordelijken en zorgt ervoor dat iedereen steeds op de hoogte is van alles wat er in het project gebeurt. Een projectleider kan dan samen met de directeur van het zorgcentrum het gezicht zijn van het contactkoor voor zowel de interne als externe communicatie. De projectleider hoeft geen muzikant te zijn, maar brengt een team samen van vrijwilligers die de gangmakers willen zijn voor het contactkoor. Het is echter wel handig als er binnen dat team enkele vrijwilligers zijn die een basiskennis muziek hebben.

Wie leidt het contactkoor?

Er wordt wel eens gezegd dat een koor zo sterk is als diegene die er voor staat. Wat waar is voor een amateurkunst, geldt wellicht nog meer voor contactkoren. Het is heel belangrijk dat je de juiste mensen vindt om een contactkoor met succes op te zetten. De sessiebegeleider heeft de sleutel voor dit succes in handen. Beschikken over muzikale talenten is geen garantie op succes. Sociale vaardigheden zijn voor het leiden van een contactkoor wellicht nog belangrijker, zoals spontaan leiding kunnen geven aan een groep contactzangers, grote contactvaardigheid en flexibiliteit tonen, inspirerend en motiverend werken met contactzangers en kunnen werken in een team van vrijwilligers, verzorgers, begeleiders.

Hoe pak je een sessie aan?

Als sessiebegeleider heb jij tijdens de repetitie de leiding. Het verloop van een sessie hangt af van hoe jij je als begeleider opstelt en hoe flexibel je op bepaalde situaties kunt inspelen. Hieronder volgen enkele tips:

  • Creëer geen tijdsdruk. De deelnemers mogen te laat komen, dat neemt al heel wat stress weg. Kondig de sessie dan ook een kwartier tot een half uur vroeger aan dan die feitelijk gepland is.
  • Geef iedereen een hartelijk en persoonlijk onthaal. Noem iedereen bij naam of geef hun bij het binnenkomen een naamsticker. Overhandig op dat moment ook de tekstbundel en het eventuele attribuut (sjaaltje, schort, T-shirt) dat gekozen is om een gemeenschapsgevoel en eenheid te creëren binnen het contactkoor.
  • Maak tijdens de sessie fysiek en verbaal contact met de deelnemers. Geef hun de kans om te praten en stel vragen. Maak individueel oogcontact en let op je mimiek en lichaamstaal.
  • Tijdens een eventuele pauze, kunnen de deelnemers op het podium iets van henzelf tonen: een gedicht, een lied, een kleine show. Als dat de deelnemers bevalt, kan dat voor een volgende sessie zelfs voorbereid worden.
  • Betrek ook de deelnemers van de sessie bij de voorbereidingen. Laat hun weten wat er gaat komen, zo kunnen ze zichzelf voorbereiden op het zangmoment door zich mooi te maken of gewoon door er naar uit te kijken.

Waar vind je muzikaal talent?

Het basisidee is heel eenvoudig: stel de leden van je contactkoor, je zangers, steeds centraal. De betrokkenheid van alle mensen met dementie staat voorop. Het is daarom niet aan te bevelen om als sessiebegeleider ook de muzikale begeleiding van de sessie te verzorgen. Als sessiebegeleider moet je je focussen op je muzikale en sociale contact met je zangers. Je moet het contactkoor animeren en actief laten participeren door zelf mee te zingen, te bewegen en fysiek contact te maken. Dat wordt een stuk moeilijker met een instrument in je handen of aan een piano of keyboard. Het is dus zeker aangewezen om voor elke sessie een sessiebegeleider en een muzikaal begeleider te voorzien.
Als je voor je sessies geen muzikant of muzikale live ondersteuning vindt, dan kun je gebruik maken van een muziekinstallatie. Gebruik je bestaande opnames die je op cd, op YouTube of via andere kanalen hebt gevonden, dan moet je toch voorzichtig te werk gaan, omdat veel opnames voor contactzangers te hoog of te snel zijn. De cd De Stem van ons Geheugen en de partituren van de liedjes zijn hierop wel aangepast.

Wat zullen we zingen?

De sessiebegeleider bepaalt samen met de muzikaal begeleider het repertoire. Het zangrepertoire bestaat het beste uit liedjes en nummers die de contactzangers nog uit hun jeugd kennen. Je kunt ze filteren uit het langetermijngeheugen van de personen met dementie. Ook familieleden en mantelzorgers kunnen je meestal heel wat vertellen over de muzikale voorkeuren van de persoon met dementie. Maak van die informatie gebruik om het juiste liedmateriaal te selecteren.

  •  Kies muziek uit de tijd van de jeugdjaren van de personen met dementie.
  • Alle genres kunnen aan bod komen: schlagers, kinderliedjes, volksliederen, Franse chansons, enz.
  • Zoek ook wat liedjes die regio gebonden zijn: vissersliedjes aan de kust, liedjes over de Kempen, enz.
  • Werk af en toe met thema’s: seizoenen, kerstliederen, liefde, feest, verdriet, vriendschap, enz. Het bevordert de realiteitsoriëntatie.
  • Voeg af en toe een onbekend liedje toe aan het repertoire en bekijk hoe je zangers daarop reageren.

De muziek kun je vinden in muziekwinkels, muziekbibliotheken of het internet. Let op: niet alle muziek is vrij van auteursrecht. Je mag dat werk niet altijd zonder de toestemming van de uitgever kopiëren.

Zoek een muzikaal begeleider

Samen zingen wordt eens zo leuk als die samenzang actief ondersteund wordt door een muzikaal begeleider: iemand die een instrument bespeelt, piano, orgel, gitaar of een ander instrument. Die muzikaal begeleider hoeft geen muziektherapeut of een professionele muzikant te zijn. Het moet vooral iemand zijn die zich flexibel kan opstellen en actief kan inspelen op de muzikale beleving in het contactkoor.

Heb je nog meer tips? Deel ze met ons.

Wil je de inspiratiegids kopen? Bestel de gids hier.